Η παράσταση Χρυσός δίσκος εμπνέεται από την πραγματική ιστορία του Golden Record, που έστειλε η ΝASA στο διάστημα το 1977, με τις αποστολές Voyager. Ο Χρυσός δίσκος περιείχε φωτογραφίες, σχέδια και ηχητικά ντοκουμέντα από τη Γη, σε μια προσπάθεια της επιστημονικής ομάδας να επικοινωνήσει με τον ενδεχόμενο εξωγήινο πολιτισμό και να του μεταφέρει μια εικόνα για την ανθρώπινη ζωή. Πενήντα χρόνια μετά, η παράσταση επιστρέφει σε αυτό το ιστορικό γεγονός για να θέσει εκ νέου το ερώτημα: Τι είναι σήμερα το «ανθρώπινο»;
Η παράσταση κινείται ανάμεσα στο θέατρο ντοκουμέντο, τη μυθοπλασία και το μουσικό θέατρο, χρησιμοποιώντας ιστορικές αφηγήσεις, προσωπικές ιστορίες και ζωντανή μουσική. Το έργο, εκκινώντας από το αρχείο του Χρυσού δίσκου, διερευνά πώς μπορούμε να μιλήσουμε σήμερα για την ιστορία της ανθρωπότητας. Ο Χρυσός δίσκος επανέρχεται μισό αιώνα μετά την εκτόξευσή του στο διάστημα, σε μια περίοδο όπου ο πόλεμος και η καταστροφή κατακλύζουν την καθημερινότητά μας.
Μια πρωτότυπη παράσταση μουσικής και λόγου, βασισμένη στην πολυτάραχη ζωή και τη χωρίς όρια προσφορά στον άνθρωπο της Αυρηλίας Παπαγιάννη (γερόντισσας Γαβριηλίας), που γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1897 και κοιμήθηκε στη Λέρο το 1992. Αν δεχτούμε ότι η ομορφότερη εικόνα του ανθρώπου σχηματίζεται μέσα από τη διαρκή και άνευ όρων θυσία για τον διπλανό του, όσο κοντινός ή μακρινός κι αν είναι, τότε η Αυρηλία είναι η απόλυτη εικόνα της ομορφιάς και της χάρης που μπορεί να αγγίξει ένας άνθρωπος. Οι επτά μουσικοί (in excelsis orchestra) και οι οκτώ χορωδοί (μουσικό εργαστήρι «Σύναγμα») δημιουργούν ένα ονειρικό ηχο-τοπίο από βυζαντινούς ύμνους, συνθέσεις λόγιας οθωμανικής μουσικής και σύγχρονες μελοποιήσεις, μέσα στο οποίο φωτίζεται η προσωπικότητα της Αυρηλίας. Απρόσμενες λογοτεχνικές διηγήσεις από τη ζωή της προκαλούν άλλοτε έκπληξη και απορία, άλλοτε θαυμασμό και συγκίνηση. Ο θεατής καλείται να βιώσει ένα ανεπανάληπτο ταξίδι ως τις άκρες του κόσμου, ως εκεί που ταξίδεψε, δούλεψε και αγίασε η Αυρηλία.
Η παράσταση Η χώρα των ηρώων είναι μια μουσικοθεατρική δημιουργία με έντονα στοιχεία περφόρμανς και σωματικού θεάτρου, όπου έξι μουσικοί και ένας περφόρμερ συνυπάρχουν επί σκηνής ως ένας ενιαίος σκηνικός οργανισμός. Εμπνευσμένη από το ιστορικό παράδειγμα του αυτοσχέδιου «Zirkus Konzentrazani» των κρατουμένων στρατοπέδου συγκέντρωσης, προσεγγίζει την ανθρώπινη ύπαρξη μέσα από το παιχνίδι, το γέλιο και την αποτυχία ως πράξεις αντίστασης και επιμονής. Η σκηνή μεταμορφώνεται σε έναν εύθραυστο κόσμο τσίρκου, όπου τα «νούμερα» διακόπτονται και επαναλαμβάνονται, αποκαλύπτοντας την ανθρώπινη ευαλωτότητα. Η ζωντανή μουσική, αντλώντας από ιστορικά και κλασικά έργα, λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ μνήμης και παρόντος. Η παράσταση δεν αφηγείται· δημιουργεί έναν χώρο εμπειρίας, όπου το κοινό καλείται να αναρωτηθεί τι σημαίνει να παραμένεις άνθρωπος σε συνθήκες πίεσης.
Η μουσικοθεατρική περφόρμανς Ό,τι μένει ανθρώπινο αποτελεί ένα καλλιτεχνικό κράμα μουσικής, ποίησης και θεατρικής αφήγησης, με κεντρικό άξονα το μουσικό έργο και το προσωπικό αρχείο του μουσικολόγου, ερευνητή και δημιουργού Μάρκου Δραγούμη.
Για πρώτη φορά παρουσιάζονται συνθέσεις του για πιάνο και μελοποιήσεις ποιημάτων των Ανδρέα Εμπειρίκου και Νάνου Βαλαωρίτη, αναδεικνύοντας την πολυδιάστατη συνθετική του προσωπικότητα, τον εξπρεσιονιστικό χαρακτήρα, τις ιμπρεσιονιστικές επιρροές, τις αναφορές στην παράδοση και την τροπική μουσική.
Το σπάνιο αυτό υλικό συναντά τις αφηγήσεις του Φίλιππου και της Ναταλίας Δραγούμη, μεταφέροντας επί σκηνής μνήμες, επιστολές και ημερολόγια από τον κόσμο του πατέρα τους, προσδίδοντας βιωματικό χαρακτήρα. Εμπνευσμένος από το ατόφιο και το ειλικρινές, πέρα από δεσμευτικά κοινωνικά και καλλιτεχνικά πλαίσια, ο Δραγούμης δίνει έναν απελευθερωτικό πυρήνα έμπνευσης για τη νέα δημιουργία. Η πιανίστα Masa Josilo και η ερμηνεύτρια-δημιουργός Φένια Χρήστου προσεγγίζουν το υλικό μέσα από τη σκηνοθετική ματιά της Πηνελόπης Φλουρή. Το έργο αναρωτιέται τι παραμένει ανθρώπινο σήμερα, μέσα από την τέχνη και τη συνάντηση.
Το ΜΠΕΣ ΣΤΗΝ ΑΠΟΘΗΚΗ, ΕΙΝΑΙ ΑΣΦΑΛΗΣ είναι ένα μουσικοθεατρικό δρώμενο του Σταμάτη Πασόπουλου. Έξι περφόρμερ επί σκηνής –ένα τρίο παραδοσιακών φωνών και μια τριμελής ζυγιά (γκάιντα, καβάλ, νταχαρές/νταούλι) με προεξάρχοντα τον ίδιο τον συνθέτη– ανακαλύπτουν και συντάσσουν τμήματα πολιτισμικής μνήμης της ιδιαίτερης πατρίδας του, των Σερρών. Παράλληλα, διερευνούν ποια ήταν η σχέση της κοινότητας με το υπερφυσικό· ποια η σχέση τους με τη γη· ποια η σύνδεση των μελών της μεταξύ τους· ποιος ήταν ο ρόλος της μουσικής και του χορού. Η παράσταση μετουσιώνει τον ήχο, την κίνηση και τα σύμβολα της τελετουργίας αυτής σ’ ένα σύγχρονο δρώμενο: μέσω μιας συλλογικής ηχοχρωματικής έρευνας αναπλάθεται η στιγμή της γέννησης της γλώσσας· παραδοσιακά τραγούδια –υπάρχοντα και νέα– διαδρούν με φωνητικούς πειραματισμούς· τα τοπικά όργανα εφαρμόζουν τεχνικές της σύγχρονης μουσικής ενώ ο χορός της κοινότητας τροφοδοτεί τη σκηνικοποίηση του δρώμενου.
Μέσα σε στρατόπεδο συγκέντρωσης Α΄, Β΄, Γ΄… Ω΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο 1914 και η 1939 «τολμούν» να ερωτευτούν:
— Πώς τολμάτε;
— Η ειρήνη τολμά. Αγαθό αλλά μη δεδομένο· δυστυχώς…
Έξω από το στρατόπεδο συγκέντρωσης ο… πατέρας (;) της 1939 «τολμά» να αρνηθεί το σμίξιμο με τις σκιές. Δεν θα περάσει σύρματα για κάποιες ελάχιστες παραισθησιογόνες στιγμές ειρήνης· άλλωστε ενδιαφέρεται για δράση πολέμου αντί δράσης ειρήνης:
— Ποιος είστε, κύριε;
– Ο Πόλεμος.
– Πώς τολμάτε;
– Εύκολα· είμαι δεδομένος αλλά μη αγαθό.
Κακός σύμβουλος εντός και εκτός στρατοπέδου ο ήχος· φιλτραρισμένος μέσα από χαλάσματα και φόβο, αλλοιώνει σιωπές, ερωτόλογα, σφαίρες. Και η τόλμη για τον έρωτα διαφέρει από την τόλμη στη μάχη. Για όσους φοβούνται, ένας ακόμα εχθρός… Κακή η συγκυρία της ειρήνης για να γίνεις άνθρωπος, κακή η συγκυρία του πολέμου για να παραμείνεις άνθρωπος.
«Η αγάπη εμποδίζει τον θάνατο. Η αγάπη είναι ζωή». […] «Ναι, είναι πολύ πιθανό να σκοτωθώ αύριο». — Λέων Τολστόι, Πόλεμος και Ειρήνη
Το σκηνικό ποίημα Αγάπης ανάβαση «φωτίζει» την εξέλιξη της ανθρώπινης φύσης μέσα από το πρίσμα της αγάπης, της αγάπης της ακατάλυτης, που δεν ορίζεται ως συναίσθημα, αλλά ως οντολογική κατάσταση. Μια διαδρομή παλινδρόμησης, στην οποία ο άνθρωπος δεν εξελίσσεται γραμμικά αλλά επιστρέφει διαρκώς στις απαρχές του, κατρακυλά, επανέρχεται και ξαναδοκιμάζει την άνοδο. Το απολιθωμένο ανθρώπινο κρανίο στο σπήλαιο των Πετραλώνων λειτουργεί ως ποιητική αφορμή και όχι ως ιστορικό τεκμήριο, ως ένα ίχνος ύπαρξης που ενεργοποιεί τον διάλογο για τη διαδρομή του ανθρώπου στον χρόνο. Η μουσική, το σώμα, η φωνή και η εικόνα συνυπάρχουν ως φορείς μνήμης και νοήματος, δημιουργώντας ένα πολυφωνικό σκηνικό πεδίο.
Η παράσταση Αγάπης ανάβαση δεν αφηγείται την ιστορία της ανθρώπινης εξέλιξης, τη στοχάζεται μουσικά και σκηνικά. Προτείνει μια ποιητική εμπειρία που τοποθετεί τον άνθρωπο ταυτόχρονα στο κέντρο, στο παρασκήνιο και στο προσκήνιο της ύπαρξής του, αναζητώντας εκείνο το σημείο όπου η γνώση συναντά την αγάπη και η συνείδηση γίνεται πράξη εξανθρωπισμού.
Με αφορμή δύο μεσαιωνικά λατρευτικά έργα –τη Messe de Nostre Dame του Γκιγιώμ ντε Μασώ και το Κεχαριτωμένη χαίρε του Ιωάννη Κουκουζέλη– οι συνθέτες Nava Hemyari και Αποστόλης Κουτσογιάννης δημιουργούν νέα μουσική για το Oros Ensemble, ανοίγοντας διαύλους ανάμεσα στο παλιό και το νέο, την ατομική έκφραση και τη συλλογική λατρευτική εμπειρία. Παράλληλα, η χορεύτρια Σωτηρία Κουτσοπέτρου ιχνηλατεί το φυσικό νήμα που ενώνει σώμα και ήχο, συμβάλλοντας στο καίριο ερώτημα της παράστασης: στην εποχή της υλικής ατομικότητας, ποιος μπορεί να είναι ένας νέος ανθρωπισμός.
Το Polis Ensemble παρουσιάζει τη μουσικοεικαστική παράσταση Χάρις κοινή… Μια τελετουργία συν-ύπαρξης, που αναζητά τα νήματα που συνδέουν τους ανθρώπους πέρα από τόπους, γλώσσες και ε.ποχές. Μέσα από τη μουσική, τη φωνή και την εικόνα, η παράσταση φωτίζει μορφές συλλογικής μνήμης και κοινής εμπειρίας που επιβιώνουν στον χρόνο και μεταδίδονται από γενιά σε γενιά.
Αντλώντας υλικό από τις μουσικές παραδόσεις της Μεσογείου, των Βαλκανίων, του Καυκάσου και της Βόρειας Αφρικής, το Polis Ensemble προσεγγίζει αυτές τις διαφορετικές πολιτισμικές εκφράσεις ως έναν κοινό ανθρωπολογικό τόπο. Γέννηση, Κοινότητα, Αποχωρισμός και Επιστροφή συνθέτουν τη δραματουργική διαδρομή της παράστασης, μέσα από νανουρίσματα, προσευχές, μοιρολόγια και τραγούδια του γάμου που μετασχηματίζονται δημιουργικά μέσω του αυτοσχεδιασμού και της συλλογικής μουσικής πράξης.
Με τη συμμετοχή της Άννας Λινάρδου στο τραγούδι και του Δημήτρη Συλβέστρου στη σκηνοθεσία και την εικαστική σύνθεση, ζωντανή μουσική και βιντεοεγκατάσταση συνυφαίνονται σε ένα ενιαίο ποιητικό περιβάλλον, όπου το ατομικό βίωμα συναντά το συλλογικό και η ανθρώπινη παρουσία γίνεται τόπος συνάντησης
Το παραμύθι Ο σπουργίτης με το κόκκινο γιλέκο της Γαλάτειας Γρηγοριάδου-Σουρέλη μεταφέρεται στη σκηνή ως μια σύγχρονη παράσταση θεάτρου, χορού και πρωτότυπης μουσικής για παιδιά, εφήβους και ενήλικες. Με αφετηρία ένα εμβληματικό έργο της ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας, η παράσταση προσεγγίζει τον σπουργίτη ως αλληγορία για τον Άλλον: το ευάλωτο, διαφορετικό ον που γίνεται στόχος φόβου, αποκλεισμού αλλά και αφορμή για φροντίδα.
Η αφήγηση, το σώμα και ο ήχος συνδιαμορφώνουν ένα ποιητικό σκηνικό τοπίο, όπου το contact improvisation (αυτοσχεδιασμός με επαφή), η σιωπή και η ζωντανή μουσική αποκαλύπτουν τις σχέσεις ανάμεσα στη βία και την αλληλεγγύη. Σε άμεσο διάλογο με τον αρχαιολογικό χώρο, η παραγωγή της ομάδας 4PLAY αναρωτιέται τι σημαίνει να παραμένει κανείς άνθρωπος απέναντι στο ανυπεράσπιστο.